archiefjun2002

De HBO raad heeft met de onderwijsbonden een principe-akkoord gesloten over de nieuwe cao-hbo per 1 juni 2002. Tijdens het 15-maands contract worden de salarissen op 1 juni 2002 verhoogd met 2,25 procent en op 1 april 2003 met 1,5 procent. Mede door een herschikking binnen de bestaande arbeidsvoorwaarden ontvangen de werknemers in het hbo in december 2002 tevens een structurele eindejaarsuitkering van 2 procent. De overeengekomen loonstijgingen in de nieuwe cao houden gelijke tred met de loonontwikkeling in andere sectoren.

Het overleg over een aantal onderwerpen, zoals ouderschapsverlof, kinderopvang, ouderenbeleid, reiskosten, doelgroepenbeleid en ID-banen - met een budget van 1,15 procent van de loonsom - wordt overgeheveld naar lokaal niveau, zodat hogescholen hierover eigen keuzes kunnen maken en eigen prioriteiten kunnen vaststellen. Voor het thema werk en verlof zal in de looptijd van deze cao een nieuwe regeling worden uitgewerkt. Ook wordt nader bekeken of aanpassing van de medezeggenschapstructuur mogelijk is.

Ouderenbeleid was tijdens de onderhandelingen een specifiek aandachtspunt. Ook in het hbo is sprake van toename van de groep ouder wordende werknemers; de gemiddelde leeftijd ligt nu op 45 jaar. In het akkoord zijn daarom ook afspraken gemaakt voor een plafond in de uitgaven voor ouderenregelingen. Verder zijn werkgevers en werknemers in het hbo overeengekomen een studie uit te voeren naar de aanpassing van de regelgeving rond aanstelling en ontslag

Activiteitendag land- en watermanagement Hogeschool Larenstein

Wandelen over de bodem van de Rijn, cola maken van drieduizend jaar oud water of een paling op de trap zien? Dat konden middelbare scholieren meemaken op de activiteitendag van de opleiding land- en watermanagement (LWM) van Hogeschool Larenstein op 24 april.

Doel van de dag was om studiehuisjongeren - tevens mogelijke toekomstige Larenstein-studenten - te interesseren voor de waterproblematiek in Nederland. Dat gebeurde middels excursies naar een aantal Gelderse `waterlocaties', zoals de stuw en sluis bij Driel, waar een wandeling op de bodem van de Rijn werd gemaakt, en naar waterpompstation de Fikkerdries, waar leerlingen limonade maakten van duizenden jaren oud grondwater.

Er is nu al veel vraag naar afgestudeerden van de opleiding LWM van Larenstein; 95 procent van hen heeft binnen drie maanden een baan. De komende decennia zal door de stijging van de zeespiegel en een verhoogde afvoer van de rivieren nog meer vraag ontstaan naar deskundigen op het gebied van watermanagement en ruimtelijke ordening. LWM-studenten worden opgeleid tot bijvoorbeeld hydrologisch medewerker of planoloog bij Rijkswaterstaat, of tot projectleider infrastructuur of medewerker bodemsanering bij een ingenieursbureau.

Bij de stuw en sluis bij Driel maakten middelbare scholieren een wandeling over de bodem van de Rijn

Foto: Larenstein

BAND-budget ook voor aoc's

Sinds 1 december 2001 kunnen ook aoc's deelnemen aan het programma BAND. BAND staat voor Bilaterale Austausch programma Nederland Duitsland. Het programma werd door het ministerie van OCenW in 1996 opgezet om uitwisseling tussen Nederlandse roc's en Duitse scholen te bevorderen. Uit een onderzoek van het Clingendael Instituut begin jaren negentig was namelijk gebleken dat de Nederlandse jeugd er een nogal negatief beeld over Duitsers op na houdt.

"Jongeren moeten inzien dat Duitsers normale mensen zijn", licht Martine Maes toe, coördinator van BAND bij Cinop. Dat geldt natuurlijk ook voor agrarische jongeren, vond het ministerie van LNV. Daarom is de beschikbaar gestelde subsidie in het kader van BAND nu ook van toepassing op uitwisselingen die door aoc's worden georganiseerd. Tot december 2002 kunnen zij een beroep doen op een budget van 49.000 euro. De deadline voor de eerste ronde aanvragen was 1 juni, maar voor de tweede tranche projectaanvragen hebben de aoc's nog tot 1 december 2002 de tijd.

Voor dinsdag 24 september 2002 staat een voorlichtingsbijeenkomst over het programma gepland. Als u geïnteresseerd bent kunt u die datum alvast reserveren. Meer informatie over het BAND-programma kunt u krijgen van Martine Maes bij Cinop, tel. 073 6800619, e-mail mmaes@cinop.nl., of via de website van Cinop, www.cinopinternationaal.nl (kies activiteiten en vervolgens programma).

Pleidooi voor geleerdheid, schoonheid, generositeit

Het onderwijs verschraalt en scholen verworden tot bedrijfsmatig opgezette `afwerkplekken'. Dat vinden twaalf intellectuelen, verbonden aan diverse katholieke onderwijsinstellingen. In hun `Pleidooi voor een onderwijs-`wende': vitaal leren' doen zij een oproep om leerlingen niet klaar te stomen voor een markt van `haast, hype en hebzucht', maar hen te laten uitgroeien tot `mensen met gevoel voor gemeenschap, cultureel geheugen, geduld en een eigen oriëntatie op wat waarde heeft'.

Gebrek aan aandacht voor wat waar, mooi en goed is leidt tot banaal onderwijs en tot ontevreden mensen met psychische klachten. Voor onze samenleving én onze economische orde is het daarom nodig een onderwijsomslag te maken en fors te investeren in geleerdheid, schoonheid, generositeit en in waarden en rituelen. Het `Pleidooi' presenteert een visie op het beleid, het management en de onderwijspraktijk, waarin veel meer aandacht is voor de relatie tussen docent en leerling en voor groei en persoonlijke ontwikkeling van scholieren.

Op 15 april werd het pleidooi in perscentrum Nieuwspoort overhandigd aan minister Hermans. Medeondertekenaars Victor Deconinck, orthopedagoog en televisiejournalist, Peter Jonkers, voorzitter van de Nederlandse Katholieke Schoolraad en hoogleraar wijsbegeerte KTU, en Piet-Hein Hupsch, rector van het Mendelcollege in Haarlem, gaven toelichtingen op hun pleidooi. Daarna vond een debat plaats met enkele onderwijsspecialisten en politici, waaronder PvdA-kamerlid Marleen Barth en Kars Veling, lijsttrekker van de ChristenUnie en rector.

De volledige tekst van het pleidooi is te lezen op www.tempora.nu (teksten) of op te vragen via e-mail info@tempora.nu.

Ger Vos directeur Innovatienetwerk

Dr. G. (Ger) Vos is per 1 juni benoemd tot directeur van het InnovatieNetwerk Groene Ruimte en Agrocluster. Dat is een netwerk van vernieuwingsgezinde personen uit het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen en overheden. Hun samenwerking in het netwerk is erop gericht vernieuwingen en verbeteringen in de landbouw, voeding en groene ruimte op gang te brengen.

Ger Vos werkt sinds 1989 bij het Ministerie van LNV bij verschillende directies. Sinds februari 2000 is hij hoofd van het Bureau Strategische Beleidsvorming; daarvoor was hij plaatsvervangend directeur van de Directie Wetenschap en Kennisoverdracht.

Foto: Pieter Boetzkes

Dolksteek voor AOC Raad

`Een dolk in onze rug', zo noemt AOC raad voorzitter Jan den Ouden zonder veel omhaal de brief die minister Brinkhorst op 22 mei naar de Bve-raad, HBO-raad en de VNSU (de vereniging van samenwerkende universiteiten) heeft gestuurd. Want wat is het geval? In die brief verzoekt Brinkhorst deze drie onderwijskoepels: "te onderzoeken op welke wijze u in de toekomst het overleg over het algemene onderwijsbeleid voor de groene instellingen kan inbedden in uw taken." Weliswaar maant hij hen in een toevoeging om daarbij te waarborgen "dat de groene instellingen hun specifieke aspecten voldoende kunnen inbrengen", maar toen zat de dolk er bij de AOC raad al zo stevig in dat er geen verwrikken meer aan was.

"De tweede beleidsbrief groen onderwijs is nog niet eens in de Tweede Kamer besproken," licht Jan den Ouden de dolksteek toe, "en nu worden we zomaar opeens uitgeleverd aan het overige bve-onderwijs. Samenwerken is prima, natuurlijk, maar samengaan met de bve-raad is nooit aan de orde geweest. Deze week nog hebben de leden van de AOC raad unaniem uitgesproken dat het belang van het agrarisch onderwijs het best gewaarborgd is in een zelfstandige AOC raad. Wat de minister nu doet, zonder enig overleg, is vals en gemeen."

Jan den Ouden: "Vals en gemeen"

Foto: Pieter Boetzkes

Aanmeldingen hao

Sinds kort zijn alle kengetallen van de vijftig Nederlandse hogescholen te vinden via de kengetallen-applicatie op de website van de hbo-raad: www.hbo-raad.nl. Benieuwd naar de aanmeldingen voor het hao voor het nieuwe studiejaar, vinden we dat de vooraanmeldingen voltijdsopleidingen hao 2002 in week 20 (half mei) ten opzichte van 2001 opnieuw met zo'n 200 zijn gedaald (van 1355 in 2000 via 1189 in 2001 naar 957 in 2002). Overigens vertonen de voltijdsopleidingen in de andere sectoren hoger beroepsonderwijs een relatief vergelijkbare terugloop in studentenaantallen.

In week 20 laat het aantal aanmelding van Has Den Bosch en CAH Dronten een lichte stijging zien, bij de overige hogescholen is er een daling te zien:

Aantal aanmeldingen in week 20

2001

2002

Has Den Bosch

108

310

Ichthus Hogeschool Delft (alle studierichtingen)

2211

1646

Larenstein

350

248

Stoas lerarenopleidingen

65

47

Van Hall Instituut

386

317

CAH Dronten

112

124

Aan deeltijd- en duale opleidingen blijken volgens de kengetallen van de hbo-raad nog niet veel groene hogescholen te doen:

Aanmeldingen deeltijdopleidingen

2001

2002

Ichthus Hogeschool Delft deeltijdopleidingen

319

241

Ìchthus Hogeschool Delft duale opleidingen

66

56

Stoas lerarenopleidingen deeltijdopleidingen

42

17

Stoas lerarenopleidingen duale opleidingen

4

2

Van Hall Instituut duale opleidingen

4

1

Voor de overige agrarische hogescholen geeft het overzicht géén inschrijvingen voor deeltijd- of duale opleidingen.

Doe-project stopt

Als het aan het bestuur van de AOC Raad ligt zal het DOE-project in het komende schooljaar geen vervolg krijgen. Doelstelling van het landelijk DOE-project, dat inmiddels twee jaar draait, is om aoc-docenten te laten samenwerken en informatie uit te wisselen over actuele zaken met betrekking tot hun vak. Die uitwisseling en communicatie vindt plaats via landelijke bijeenkomsten en met behulp van digitale communicatie. Volgens het bestuur van de AOC Raad is het zinvoller om de landelijke samenwerking tussen docenten te laten plaatsvinden via lopende landelijke projecten waarin aoc's met elkaar samenwerken. Het voorgenomen besluit van het bestuur ligt ter goedkeuring voor aan de ledenvergadering van de AOC Raad.

Schoolkosten

Scholen voor voortgezet onderwijs die een eigen boekenfonds hebben, kunnen in 2003 rechtstreeks met korting bij een uitgever boeken inkopen. Een overzicht van schoolboekenprijzen komt op het internet beschikbaar, zodat scholen prijsbewuster kunnen zijn bij hun keuze voor lesmethodes (op www.slo.nl/nicl). Voor het middelbare beroepsonderwijs wordt een gedragscode opgesteld over de totstandkoming van de eigen bijdrage van de deelnemers. Daarnaast zal de onderwijsinspectie nadrukkelijk en specifiek aandacht besteden aan de manier waarop scholen omgaan met de voorlichting over en de inspraak in de schoolkosten.

Dat zijn de maatregelen die minister Hermans heeft genomen om de schoolkosten beter te beheersen en om leerlingen en ouders meer duidelijkheid hierover te verschaffen. Aanleiding hiervoor is een drietal onderzoeken. Een Nibud onderzoek in 2001 toonde aan dat de schoolkosten ten opzichte van 1999 waren gestegen. Recente onderzoeken door de Stichting voor Economisch Onderzoek (SEO) en door bureau Regioplan maakten daarnaast ook duidelijk dat er onvoldoende transparantie bestaat over inhoud en hoogte van de schoolkosten, en dat ouders en leerlingen hun huidige inspraakmogelijkheden nauwelijks benutten.

Op de website van de Stichting Economisch Onderzoek - www.seo.nl kunt u het onderzoeksrapport `Kennis over kosten' gratis downloaden. Ook is een gratis te downloaden lijst met good practices beschikbaar: elementen en mechanismen waarmee de schoolkosten beter beheersbaar zijn.

Digitaal lesmateriaal maken

NLtree, de bouwer van Kennisnet, biedt sinds enkele maanden ook trainingen aan voor ict-coördinatoren en systeembeheerders in het voortgezet en beroepsonderwijs. Onlangs heeft de Kennisnet-bouwer ook een ééndaagse training ontwikkeld voor gewone docenten, waar ze kunnen leren om eenvoudig en snel zelf digitaal lesmateriaal te maken en online te gebruiken. Ze maken daarbij gebruik van Lectora, een softwarepakket dat zowel door beginners als ook door gevorderden kan worden gebruikt om interactief lesmateriaal te ontwikkelen.

Waarom je het als docent een aantrekkelijk idee moet vinden om je lesmateriaal digitaal aan te bieden? vraagt u zich wellicht af. Welnu, zegt Nltree, werken op de computer gaat veel sneller en aanpassingen zijn veel eenvoudiger door te voeren. Er is wel enige voorkennis vereist: werken met Word en enige kennis van Power Point.

Dit schooljaar zijn er nog twee van deze eendaagse trainingen: op 19 juni en op 3 juli, beide bij Nltree in Den Haag. Kijk op www.nltree.com/trainingen als u meer informatie wilt over de kosten van de training. U kunt zich daar ook aanmelden.

Topcursussen veehouderij bij IPC Horst

Komend schooljaar verzorgt de vestiging Horst van IPC Plant.Dier opnieuw de bedrijfsopleidingen Praktijk-TOP voor de rundvee- en varkenshouderij. Zondagmiddag 23 juni 2002 organiseert het ipc een informatiemiddag over deze beide cursussen met na afloop een bezoek aan de schoolbedrijven.

De cursussen sluiten aan op niveau III van de aoc-opleidingen veehouderij en nemen in totaal 40 dagen in beslag gedurende twee dagen per week. Voor rundveehouderij komen de volgende onderwerpen aan de orde: veemanagement, bedrijfsmanagement, bedrijfsuitrusting, voeding en voederzoorziening, melkwinning. Voor de varkenshouderij gaat de cursus over gezondheidszorg, bedrijfsuitrusting, economie, klimaat, voeding en vruchtbaarheid. Drie weken praktijk maakt deel uit van beide deeltijdcursussen.

De informatiemiddag in Horst (Stationsstraat 4) begint om 13.30 uur en is rond 16.30 uur afgelopen. Voor meer informatie kunt u bellen met Ger Willems, tel. 077 3998888 van het ipc.

Barneveld 50 + 1

Vorig jaar had het uitbundig gevierd moeten worden, het gouden jubileum van de vestiging Barneveld van het Groenhorst College. Maar toen moesten de festiviteiten door de MKZ-crisis worden afgeblazen. Daarom werd het jubileum een jaar later, op 18, 19 en 20 april, alsnog gevierd.

Op de eerste jubileumdag was er een après-ski tentfeest voor de huidige leerlingen. Voor de tweede dag waren alle relaties uit de sector uitgenodigd voor een bijeenkomst met workshops, debatten en forumdiscussies. En op de slotdag van de festiviteiten kwamen zo'n duizend oud-leerlingen terug naar Barneveld voor een feestelijke reünie.

De vestiging mbo Barneveld van het Groenhorst College begon zijn bestaan in 1951 als landbouw-winterschool in Putten. De school biedt naast veehouderij nu ook opleidingen paardenhouderij aan, maar is landelijk vooral bekend om zijn opleidingen dierenhouderij. Hierop had Barneveld lange tijd patent als enige school in Nederland.

Barneveld is inmiddels 50 + 1. Op de officiële jubileumontvangst sprak Barnevelds burgervader de genodigden toe

Foto: Groenhorst College

De smaak van samenwerking

De Nederlandse fruitteelt is niet klaar voor de toekomst. In plaats van met het buitenland te concurreren op kostprijs, is het een veel betere strategie om te kiezen voor een nichemarkt die inhaakt op exclusiviteit, consumentbeleving en consumentgemak. Dat zei Rabobankdirecteur Marinus Gras op de Floriade tijdens een bedrijfstakseminar over de fruitteelt op 22 mei. Op die bijeenkomst werd ook de Rabobankstudie `De Smaak van Samenwerking' over de toekomst van de Nederlandse voedingstuinbouw gepresenteerd.

Van alle tuinbouwmarkten is de fruitmarkt de meest internationale, benadrukte Gras. De opkomst van gelijkwaardig fruit uit landen met een lage kostprijs is hoog. Daarom is een gezamenlijke marktstrategie voor de Nederlandse fruitteelt noodzakelijk. Alleen door een intensieve samenwerking kan de juiste kritische massa worden bereikt om grote partijen zoals grootwinkelbedrijven te bedienen.

`De Smaak van Samenwerking' is de eerste van zes studies die onder auspiciën van de Rabobank Nederland zijn uitgevoerd over de toekomst van de Nederlandse tuinbouw. Voor meer informatie of voor aanvragen kunt u contact opnemen met het secretariaat van de afdeling Externe Communicatie, tel. 030 2163904.

Machine steekt kaars aan

Hogeschool Larenstein organiseerde op 24 mei de derde Nederlandse Rube Goldberg-wedstrijd voor middelbare scholieren uit het hele land. Dit jaar luidde de opdracht voor de technisch ingestelde leerlingenteams (en hun ondersteunende techniekdocenten): maak een machine die in minimaal twintig stappen een kaars aansteekt.

Rube Goldberg (1883-1970) was een Amerikaanse striptekenaar en beeldhouwer, die in zijn cartoons het onvoorwaardelijke geloof van Amerikanen in de technologie op de hak nam. Een Rube Goldberg-machine is een zeer ingewikkeld apparaat dat een zeer eenvoudige handeling verricht en daarbij gebruik maakt van alledaagse hulpmiddelen.

De leerlingenteams konden van de jury onder andere punten krijgen voor creativiteit, de gebruikte (chemische en biologische) principes en het aantal extra stappen. Team `De prinsen' van CSG Prins Maurits uit Middelharnis werd winnaar. Dit team had als enige naast een vochtsensor en een schakelbord ook gebruik gemaakt van een biologisch principe: gist. De prijs voor de meest originele inzending ging naar `Zooi', het team van het Hendrik Pierson College in Zetten. Dat paste onderdelen toe als een kruisboog, een guillotine en een dansende wereldbol - die het tijdens de wedstrijd toen het erop aan kwam jammer genoeg lieten afweten.

Een aantal teams heeft laten weten dat ze ook volgend jaar, 23 mei 2003, van de partij zullen zijn. Dan moet er een machine worden gebouwd die in minimaal 20 stappen een gegomde postzegel op een ansicht plakt.

In minstens 20 stappen een kaars aansteken, dat doet de winnende machine van team `De prinsen' uit Middelharnis.

Foto: Jurjen Bersee

Nationale natuurwerkdag

Voor het tweede jaar organiseren de gezamenlijke Nederlandse landschapsorganisaties, waaronder Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer en het IVN, op meer dan honderd plaatsen een werkdag in de natuur voor iedereen die de handen uit de mouwen wil steken. Dit jaar vindt deze nationale natuurwerkdag plaats op 2 november.

Doel van de dag is om een breed publiek een kijkje achter de schermen van natuur- en landschapsbeheer te bieden, door ieder die maar wil een paar uur actief mee te laten werken. Deelnemers kunnen dan ervaren hoe belangrijk het is om samen met anderen de eigen natuurlijke omgeving te onderhouden. Ze mogen wilgen knotten, bomen snoeien, wildschermen maken of wandelpaden aanleggen, en krijgen daarbij de nodige informatie en uitleg over het werk dat het hele jaar door in de desbetreffende natuurgebieden wordt gedaan.

In iedere provindie zijn verschillende gebieden waar werkzaamheden in de natuur zullen worden verricht. Vanaf augustus komt een overzicht van de locaties op het internet te staan, op www.natuurwerkdag.nl. Wilt u nu al meer informatie, dan kunt u contact opnemen met Louella Doornhein van Brains Unlimited, tel. 020 6625023.

Beste groene opleidingsbedrijf 2002

De Coöperatie Fruitmasters Group U.A. uit Geldermalsen is het beste groene opleidingsbedrijf van 2002. Schaatsster en bloemschikster Gretha Smit maakte dat op woensdagmiddag 12 juni bekend. De landelijke jury vond de winnaar de beste van de genomineerde bedrijven. Op het fruitveiling- en -verwerkingsbedrijf worden in nauwe samenwerking met Helicon Opleidingen tientallen leerling-werknemers tegelijk opgeleid. Er zijn zeven praktijkopleiders en de jury waardeerde vooral de belangrijke plaats en de waarde die het bedrijf toekent aan opleiden: `Het is een actueel en toekomstgericht bedrijf, zowel in positionering en bedrijfsvoering in het algemeen als wat de ontwikkeling van medewerkers en leerlingen betreft.' Opleiden is er een onderdeel van het strategisch beleidsplan en wordt van belang geacht voor zowel jonge als oudere medewerkers.

Tijdens de feestelijke bekendmaking bij Aequor sprak Doekle Terpstra, voorzitter van de vakcentrale CNS, over het belang van opleiden voor de vitaliteit van de branche. Daarna kwam ook de winnaar van vorig jaar, Patty Schoneveld van Potplantenproductiebedrijf Schoneveld Twello bv, aan het woord. Eén van de zeven praktijkopleiders van Fruitmasters, de heer Van de Kolk, nam de prijs in ontvangst. "Het is een bijzondere ervaring, maar het besef dat je als bedrijf gekozen bent als groen opleidingsbedrijf van het jaar moet nog komen."

Schaatsster Gretha Smit: "Goede begeleiding is van groot belang, of dat nu in de schaatssport is of op school,"

Foto: Aequor

Groenhorst Barneveld breidt opleidingen uit

Het Groenhorst College vestiging mbo Barneveld breidt zijn opleidingsaanbod uit met een tweetal BBL-opleidingen. Het betreft opleidingen tot vakfunctionaris (niveau III) in de richtingen Veehouderij en loonwerk.

Beide opleidingen werden eerder op de locatie Ede van het Groenhorst College verzorgd, maar worden wegens hun sterke groei - en het feit dat Barneveld betere uitbreidingsmogelijkheden heeft voor de loonwerkopleiding - nu naar Barneveld overgeheveld. Barneveld beschikt naast een goed geoutilleerd technieklokaal en een werktuigenberging namelijk ook over een oefenterrein voor machines op het terrein van IPC Plant.Dier, vlak naast het mbo van Groenhorst. Een deel van de praktijklessen zullen bij loonwerk- en veehouderijbedrijven worden gegeven in de directe omgeving van de school.

Coördinator van de nieuwe BBL-opleiding in Barneveld is H. Schadenberg.

Ondernemersdag CAH Dronten

Goed ondernemerschap is belangrijk voor de toekomst van de Nederlandse landbouw en er wordt in het groene onderwijs dan ook steeds meer aandacht aan besteed. Zo ook door de CAH Dronten, die op 11 juni een themadag organiseerde over goed ondernemerschap.

's Ochtends waren er discussies over ondernemersvaardigheden en de relatie tussen ondernemerschap en onderwijs. 's Middags verdedigden studenten hun ondernemingsplannen voor een externe deskundige en een publiek van medestudenten en andere geïnteresseerden. Daarna werd een samenwerkingsovereenkomst getekend door het Landbouw Economisch Instituut (LEI), LTO-Advies en de CAH Dronten. De samenwerking tussen deze drie partijen betreft de opleidingsvariant Agrarisch Ondernemerschap die de hogeschool aanbiedt.

Deze opleidingsvariant onderscheidt zich van de andere agrarische opleidingen, omdat vanaf de start heel specifiek gewerkt wordt met één doelgroep: toekomstig agrarische ondernemers. In de opleiding wordt veel aandacht geschonken aan de relatie tussen theorie en praktijk. Het LEI en LTO-Advies verlenen hun medewerking omdat ze waarde hechten aan verdere professionalisering van het agrarische ondernemerschap. Daarnaast zullen ook banken, accountantskantoren en MKB Nederland een bijdrage leveren aan de nieuwe generatie agrarische ondernemers die de CAH in de toekomst gaat afleveren.

Externe deskundige Frits van Beekvelt - werkzaam bij Rabobank Veghel-Erp - was zichtbaar tevreden over het niveau van de ondernemingsplannen

Foto: CAH Dronten

Tuinbouwwerkplek `speciaal'

Met ingang van het volgend schooljaar start de vestiging mbo Aalsmeer van het Wellantcollege met een bijzondere tuinbouwopleiding. Het betreft een variant op de tweejarige deeltijdopleiding tuinbouw, ontwikkeld in samenwerking met een aantal grote tuinbouwbedrijven en de Agrarische Bedrijfsverzorging.

Evenals bij de BBL-opleidingen werken de leerlingen vier dagen op een bedrijf en krijgen ze één dag per week les, maar afwijkend hiervan is dat tijdens de gehele opleiding op ten minste vier verschillende bedrijfstypes wordt gewerkt in kleine koppels leeftijdsgenoten. Deze constructie is mogelijk omdat de Stichting Agrarische Projecten (STAP) als onderdeel van de Agrarische Bedrijfsverzorging als `juridisch tussenpersoon' zal optreden. Na diplomering kunnen leerlingen kiezen met welk bedrijf zij definitief in zee willen.

Op de wekelijkse lesdagen wordt naast lesgeven ook tijd ingeruimd voor bedrijfsbezoeken en lessen op bedrijven. En om zich zo breed mogelijk te oriënteren, gaan de leerlingen op excursie naar buitenlandse bedrijven. Ze worden tijdens hun opleiding zowel vanuit de school als ook op de bedrijven intensief begeleid.

Bijzonder is ook dat de opleiding op elk moment van het schooljaar van start kan gaan. Op die manier hopen onderwijs en bedrijfsleven de instroom van leerlingen in de tuinbouwbedrijven te vergroten en te zorgen voor meer goed opgeleid tuinbouwpersoneel.

"Geef mij maar een tuinbouwwerkplek `speciaal'!"

Jaarafsluiting op de Waddenzee

Het schooljaar loopt af. Voor docenten zowel als studenten is dat een periode van nog wat zaken afronden, niet meer zoveel zin hebben, toeleven naar de vakantie. Maar voor de eerstejaars studenten Kust- & Zeestudies van het Van Hall Instituut ligt dat toch wel even anders. Zij sloten hun eerste studiejaar af met een week excursie op een tweemastklipper naar de Nederlandse en Duitse wadden.

Doel van de tocht: informatie verzamelen voor studieprojecten in de komende jaren. Zo moesten ze de verschillen in regelgeving voor kite-surfen voor het Nederlandse en Duitse wad bestuderen en onderzoeken of de schade die de kokkelvisserij aanbrengt meetbaar is. Op de diverse aanlegplaatsen hielden ze interviews met deskundigen en belanghebbenden en ook kwamen scheepvaartroutes, baggerwerken, kustverdedigingswerken, toerisme en natuurlijk ook ecologie uitgebreid aan bod. Daarnaast konden ze de diversiteit van de waddenzee aan den lijve ervaren door `droogvalling' van hun zeilschip op het wad.

Zaterdag 8 juni vertrokken ze vanuit Delfzijl richting Eemshaven. Ze deden Borkum, Nordereye, Schuitensand en Emden aan en kwamen vrijdags weer in Delfzijl aan om aan hun échte vakantie te beginnen.

De eerstejaars studenten Kust- & Zeestudies van het Van Hall Instituut sloten hun studiejaar stijlvol af met een boottocht op een tweemastklipper

Van Hall Instituut

Uitbreiding hbo-opleidingen

Met ingang van september 2003 biedt Hogeschool Delft - dan inmiddels omgedoopt tot Hogeschool INHOLLAND Delft- vijf nieuwe opleidingen aan. Het betreft vier technische opleidingen, te weten Technische informatica, Wiskunde, Luchtvaarttechnologie en Scheepsbouwkunde, en de opleiding Ruimtelijke ordening en planologie in de sector voedsel en groen. Hogeschool INHOLLAND is ontstaan uit een fusie tussen de Ichthus Hogeschool en de Hogescholen Delft, Holland, Haarlem en Alkmaar.

Bovenstaande uitbreiding van het opleidingsaanbod werd door demissionair minister Hermans van OCenW goedgekeurd ondanks een `uiterste terughoudendheid met nieuwe opleidingen en nevenvestigingen in het hbo'. De vele uitzonderingen op dit algemene beleidskader hebben er echter toch toe geleid dat beduidend meer opleidingen werden toegekend (126) dan afgewezen (38) in het Centraal Register Opleidingen Hoger Onderwijs (CROHO) 2003/2004. Hogeschool Larenstein mag in september 2003 niet met Ruimtelijke ordening en planologie van start, maar wel met een nieuwe opleiding Tropische landbouw. Delft kreeg naast de toewijzingen toch ook een afwijzing: de aanvraag voor een nieuwe opleiding Bedrijfskunde en agribusiness werd niet gehonoreerd.

Overigens heeft Hermans de instellingen in het hbo onlangs laten weten dat ze vanwege de invoering van het bachelor/mastersysteem voorlopig niet met nieuwe opleidingen mogen komen. Dit ondanks het feit dat hij zelf twee jaar geleden de aanvraagregels aanmerkelijk versoepelde. Volgens het hbo-journaal is het onwaarschijnlijk dat de hogescholen aan deze oproep gehoor zullen geven.

Vmbo-ers naar Gambia

Het vmbo-examen halen is voor de meeste leerlingen reden voor een feest. Geslaagd, klaar. Maar voor zeven geslaagde leerlingen van het Midden-Brabant College sector groen begon het na de diploma-uitreiking pas écht. Zij vertrokken op 20 juni met drie van hun docenten naar Gambia, Afrika, voor een week ontwikkelingswerk in een afgelegen dorpje.

Jan, Gijs, Janus, Dzjino, Gerd-Jan, Maarten en Niek maakten samen met hun docenten een omheining voor de groentetuinen van het dorp Jiboro. De vrouwen kweken daar hun eigen voedsel, maar wilde dieren gooien regelmatig roet in het eten. Een omheining is in zulke omstandigheden geen luxe. Het geld om ter plekke de benodigde materialen te kopen brachten ze zelf mee.

Op de omstandigheden in Jiboro werden de leerlingen zorgvuldig voorbereid: "We wisten dat we onze tanden moesten poetsen met water uit flessen, en dat we niet in hemdjes en heel korte broeken moesten rondlopen - de mensen daar hebben een islamitische cultuur." Onderdak tijdens de week ontwikkelingswerk vond het ondernemende Brabantse tiental in een ziekenhuisje in aanbouw.

Het leven begint na de vmbo-diplomering. Op naar Gambia!

Foto: Midden Brabant College

`Tuin in de golven' op Bingerden

Op de jaarlijkse internationale kwekerijdagen op landgoed Bingerden in Angerlo is dit jaar voor het eerst ook Hogeschool Larenstein vertegenwoordigd. Niet alleen is er een informatiestand van Larenstein aanwezig, maar er is ook een moestuin aangelegd die speciaal voor de kwekerijdagen door een Larenstein-studente werd ontworpen.

De kwekerijdagen op het landgoed trekken elk jaar meer, ook buitenlandse, bezoekers en genieten in de vakwereld veel prestige. Op verzoek van de organisator en eigenaresse van het landgoed ontwierpen vijftien Larensteinse deeltijdstudenten een moestuin met het thema water. `Tuin in de golven' heette het ontwerp van studente Joke de Voogd-de Jager, dat als beste ontwerp werd geselecteerd en ter gelegenheid van de kwekerijdagen gerealiseerd. Haar moestuin bestaat uit plantvakken in de vorm van golven of meanderende rivieren, die werden ingezaaid of beplant met groenten en bloemen in afwisselende kleuren. Daarnaast heeft `tuin in de golven' ook verrassende waterelementen.

Het thema van de kwekerijdagen 2002 was `Levend water, water om te leven'. Diverse sprekers waren uitgenodigd om tijdens het evenement op Bingerden op 14, 15 en 16 juni een lezing over dit thema te verzorgen.

Larenstein-studente Joke de Voogd-de Jager bij de door haar ontworpen tuin

Foto: Jurjen Bersee

Feestelijke opening vmbo Oudenbosch

De nieuwbouw van de vestiging Oudenbosch van AOC West-Brabant werd op woensdag 5 juni officieel in gebruik gesteld door demissionair LNV-minister Brinkhorst. Hij hield een toespraak en gaf vervolgens het sein voor allerlei feestelijkheden door een speciaal aangelegde beukenhaag af te knippen. Assistentie daarbij kreeg hij van jeugdcircus Don Bosco, dat samen met de leerlingen en het docententeam van Oudenbosch zorgde voor een ongedwongen circussfeer.

Bezoekers werden rondgeleid door sprookjesdieren, ruimtewezens, schoonmaaksters, dronkaards of oude vrouwtjes. Ze konden bij hun rondgang door het nieuwe gebouw dus genieten van het acteertalent van de leerlingen, maar daarnaast ook van workshops, exposities, het docentenkoor én van de jongleurs, fakirs en clowns van het jeugdcircus.

Het nieuwe schoolgebouw van de vestiging Oudenbosch - ontworpen door architect Willem Vermeer - is al sinds augustus 2001 in gebruik. Met de aanleg van de tuin is een begin gemaakt. De afdeling plantenteelt krijgt een eigen kas, er komt een dierenverblijf, een dierenweide en er zijn instructielokalen voor praktijklessen. Een tunnelkas is inmiddels gerealiseerd.]

Demissionair minister Brinkhorst verrichte de openingshandeling door een speciaal aangelegde beukenhaag af te knippen; waarschijnlijk was het zijn laatste officiële daad in het groene onderwijs

Foto: AOC West-Brabant

Eerste certificaat machinist minigraafmachines

Op vrijdag 7 juni werd het eerste certificaat machinist minigraafmachines uitgereikt aan de heer Van der Stelt, medewerker van Boogaart Almere. De training werd ontwikkeld door BMWT-Train en IPC Groene Ruimte in Arnhem.

BMWT-Train is een kwaliteitborgsysteem voor trainingen die door lidbedrijven van BMWT worden verzorgd. Binnen dit systeem worden bedrijven gecertificeerd, worden checklists opgesteld om opleidingsbehoeften vast te stellen, wordt gecertificeerd cursusmateriaal gebruikt en gecertificeerde trainers ingezet. Daarnaast worden uniforme examens gehanteerd en vindt steeksproefsgewijze controle op de trainingen plaats. De trainingen zijn gericht op het bedienen van bouwmachines, magazijninrichtingen, wegenbouwmachines en transportmiddelen.

V.l.n.r. de heren Van Loon, directeur BMWT, Vegter van IPC Groene Ruimte, De Boer en Van der Stelt van Boogaart Almere

Foto: IPC Groene Ruimte

MBO uitblinker Wellantcollege

Op de vestiging vmbo/mbo Madestein in Den Haag zit dit jaar de `mbo uitblinker 2002' van het Wellantcollege. Ze heet Brigitte Damen en volgt de opleiding Bloem & Interieur, richting bloemschikken.

Hoe heeft de 19-jarige Brigitte het tot uitblinker van het midden-Nederlandse mega-aoc weten te schoppen, hoewel ze nog maar net aan haar opleiding is begonnen? Brigitte wil een bloemenwinkel overnemen en heeft met dat doel een ondernemersplan bij de bank ingediend. Ze heeft een netwerk om zich heen gebouwd, een bedrijfsauto en gratis belettering geregeld en met de gemeente overlegd om haar winkel toegankelijk te maken voor rolstoelen en kinderwagens. En dat allemaal buiten haar opleiding om.

Voor deze ondernemingszin werd Brigitte door haar aoc in het zonnetje gezet. Ze ontving een beker en een onderwijscheque ter waarde van 750 euro. Maar daar blijft het niet bij. Samen met de `mbo-uitblinkers' van andere mbo-onderwijsinstellingen zal ze ook deelnemen aan de opening van het schooljaar voor de bve-sector. Op initiatief van de BVE Raad vindt deze officiële opening dit jaar op 30 augustus voor het eerst plaats.

Brigitte Damen (l), nog maar kort leerling van het Wellantcollege, is toch al tot `mbo uitblinker 2002' gekozen

Foto: Wellantcollege

Besturenfusie AOC West-Brabant

AOC West-Brabant en ROC West-Brabant hebben na een uitgebreid fusieonderzoek besloten tot fusie. Per 1 juli is de besturenfusie tussen de beide onderwijsinstellingen een feit geworden.

Een scholenfusie tussen een aoc en een roc is onder de Wet op de Educatie en het Beroepsonderwijs (WEB) nu nog niet mogelijk. Wel ligt als uitvloeisel van de evaluatie WEB een wetswijziging in het verschiet. Maar, zo legt Ruud van den Broek van het nieuwgevormde College van Bestuur desgevraagd uit, daar is in samenspraak met de ministers van OCenW en LNV een creatieve oplossing voor bedacht. Afgesproken is dat onder de nieuwe rechtspersoon/werkgever de beide samenwerkende CvB's eenheid van beleid zullen voeren en dientengevolge middels een portefeuilleverdeling zullen werken.

De nieuwe rechtspersoon draagt de naam ROC West-Brabant. Het College van Bestuur bestaat uit drie personen. P.C.M. (Pierre) Peeters is voorzitter met pr en communicatie, huisvesting en financiën in portefeuille. A.C.S. (Ton) Neijenhof beheert de portefeuille personeel en organisatie, en R.J.M. van den Broek (Ruud) behartigt onderwijs, kwaliteitszorg en ict.

De Raad van Toezicht van de nieuwe rechtspersoon is ervan overtuigd dat met deze fusie "een toekomstbestendige keuze is gemaakt."

Het CvB van de nieuwe stichting ROC West-Brabant. V.l.n.r. Ruud van den Broek, Pierre Peeters (voorzitter) en Ton Neijenhof

Foto: ROC West-Brabant

Van Hall krijgt lector `welzijn van dieren'

De Stichting Kennisontwikkeling HBO heeft de aanvraag van het Van Hall Instituut voor het lectoraat en de kenniskring `Welzijn van Dieren' toegekend. De lector die zal worden aangesteld, zal een kenniskring opbouwen en aansturen van docenten en specialisten uit het werkveld. Gezamenlijk zullen zij wetenschappelijke en praktische kennis inzetten voor het dierenwelzijn in de praktijk, waarbij actuele ontwikkelingen in de nationale en internationale wet- en regelgeving een belangrijke rol zullen spelen.

Van Hall heeft deze aanvraag ingediend omdat het belang van een kennisdomein welzijn van dieren voor het onderwijs, het onderzoek en de praktijk van het houden van dieren sterk is toegenomen. De gebeurtenissen in de landbouw van de afgelopen jaren hebben een kentering teweeggebracht in het denken over het houden van dieren. Met de aanstelling van een lector en de opbouw van een kenniskring kan het opleidingsinstituut een belangrijke bijdrage leveren aan de ontwikkelingen op het gebied van dierenwelzijn.

Leerwerktrajecten op de Groenstrook

Ook het Wellantcollege vmbo de Groenstrook start het komend schooljaar met leerwerktrajecten. Op dinsdag 11 juni werd in Aalsmeer het officiële startsein gegeven door de onthulling van een plaquette. De negen leerlingen die het komend schooljaar met dit traject starten, hun ouders, praktijkbegeleiders op de leerwerkbedrijven en hun docententeam woonden de bijeenkomst bij.

Voor wie dat nog niet wist: het leerwerktraject is een praktijkvariant van de basisberoepsgerichte leerweg in het vmbo. Verplichte onderdelen zijn Nederlandse taal, een voorbereidend beroepsgericht vak en ict. Daarnaast wordt per leerling een programma op maat opgesteld, zodat de leerling voldoende bagage heeft om te worden toegelaten tot niveau 2 in het vervolgonderwijs. Het traject - in de richting plant, dier of bloem - wordt afgesloten met een diploma leerwerktraject/basisberoepsgerichte leerweg, dat gelijk staat aan het diploma basisberoepsgerichte leerweg in het vmbo.

Tijdens de officiële start werden tevens de contracten ondertekend met de praktijkbegeleiders van de negen leerlingen. Een landelijke primeur voor de Groenstrook, die als eerste school die stap al heeft kunnen zetten.

Praktijkbegeleiders ondertekenen de contracten voor de leerwerktrajecten bij De Groenstrook

Foto: Wellantcollege

Elfde leerwegenconferentie

Op vrijdag 11 oktober 2002 vindt de elfde leerwegenconferentie plaats in de Reehorst te Ede. Deze conferentie is bedoeld om aan het begin van het nieuwe schooljaar de actuele stand van zaken rond de ontwikkelingen in vmbo en praktijkonderwijs onder de aandacht te brengen.

Scholen constateren vanuit hun dagelijkse praktijk dat de vernieuwing van het vmbo dreigt te verzanden door een aantal knelpunten. Het betreft de versterking van de beroepskolom, de dubbele positie van mavo/theoretische leerweg en de basisberoepsgerichte leerweg en de plaats van het leerwegondersteunend onderwijs. Daarom zijn er vier conferentiethema's: 1) van onderwijsbrede naar schoolspecifieke vernieuwing, 2) mavo/theoretische leerweg: toeleidende leerweg naar het mbo, 3) zorgleerlingen: ambitie en realiteit, en 4) leerlingloopbaan centraal: flexibele afsluiting en aansluiting.

De conferentie richt zich op schoolleiders en projectleiders die in scholen en samenwerkingsverbanden vo/svo vormgeven aan vmbo en praktijkonderwijs, vertegenwoordigers van roc's/aoc's en onderwijsmedewerkers van provincies en gemeenten. De kosten bedragen 170 euro. Voor meer inlichtingen kunt u terecht bij Kitty Verkuil, Seminarium voor orthopedagogiek, tel. 030 2547341, fax 030 2540349 of e-mail: Kitty.Verkuil@feo.hvu.nl.

Besturenfusie Holland Maas Onderwijs Groep

Twee besturen tussen instellingen binnen en buiten het groene onderwijs, de Raad van Toezicht van de Holland Maas Onderwijsgroep en het bestuur van CSG Aquamarijn, gaan fuseren. Deze fusie vindt officieel plaats per 1 augustus 2002, wanneer de scholenfusie van Aquamarijn en het Maascollege zijn gerealiseerd. Door deze besturenfusie ontstaat een nieuwe samenwerkingsstichting met twee instellingen: het huidige AOC Holland College (met vestigingen in Maasland, De Lier, Delft en Naaldwijk) en de fusieschool SCG Aquamarijn/Maascollege (met vestigingen in Schiedam, Vlaardingen en Maassluis).

Inmiddels is de Raad van Toezicht van de nieuwe stichting benoemd en ook de voorzitter van het College van Bestuur in oprichting. Dat is de heer G. Kant. Op dit moment is Gert Kant (46) lid van het CvB van Aquamarijn en, door het vertrek van de heer Van Beugen (CvB-voorzitter van de Holland Maas Onderwijs Groep) ook interim-voorzitter CvB bij de HMOG.

In de vacature voor de functie van lid van het tweehoofdige College van Bestuur i.o. moet nog worden voorzien, maar duidelijk is al wel dat dit CvB-lid affiniteit met het groene onderwijs moet hebben.

Gert Kant, voorzitter van het College van Bestuur van de samenwerkingsstichting die het Holland College en SCG/Aquamarijn/Maascollege onder zijn beheer heeft

De boer op

In de week van het platteland gingen ook de vierdejaars leerlingen veehouderij van AOC Oost, vestiging mbo Enschede, de boer op. Ze deden dat in het kader van de leerstofmodule `Van producent tot consument'.

Open dagen op de eigen bedrijven, daarvoor hadden ze gekozen als eindopdracht. Voor die opdracht moesten de leerlingen kritische consumenten (eerstejaars leerlingen) voorlichting geven over de herkomst van producten van het platteland. Groepjes van drie tot vier leerlingen kozen binnen die presentatie-opdracht ook een eigen thema, zoals huisvesting, kengetallen, hygiëne-protocol of KKM: ketenkwaliteit melk, waarvoor ze zelf een checklist opstelden.

Natuurlijk kregen ze op school eerst de nodige theoretische voorbereiding: presenteren, spreken in het openbaar, marketing, koopmotieven van consumenten, het maken van een cellogram. Maar daarna moesten ze toch echt zelf aan de slag met hun bedrijfspresentatie. Dat pakte buitengewoon goed uit.

"Het was heel leuk en leerzaam," vertelt hun docent Jan van Lanen, docent van diverse vakken binnen de afdeling veehouderij. "Je ziet je leerlingen dan doceren aan jongerejaars leerlingen. De laatste groep vroeg adviezen voor verbeterpunten, en daarmee betrek je je luisteraars natuurlijk heel intensief. De jongens hebben alles zelf geregeld, inclusief het maken van foto's, uitnodigingen enzovoorts. Ik was behoorlijk trots op hoe ze hun presentaties vorm gaven."

Open dagen op het eigen bedrijf: consumenten voorlichten over de herkomst van plattelandsproducten

Foto: AOC Oost

Horse Event trekt 10.000 paardenliefhebbers

Ruim 10.000 belangstellenden bezochten het weekend van 22 en 23 juni het Academy Horse Event op en rond het Nederlands Hippisch Centrum in Deurne. Daar werden clinics, lezingen en demonstraties gegeven door toppers uit de dressuur- en springsport en van diverse andere disciplines in de paardensport.

De clinics van dressuurruiters Anky van Grunsven, Tineke Bartels en de Spaanse Rafaël Soto en van freestyle trainer Emiel Voest en springruiter Emile Hendrix trokken elk meer dan 2.000 bezoekers. Maar ook de draver-trainers, vierspanrijder Ad Aarts en eventing coach Jan Huizinga hadden veel belangstelling. Daarnaast was er het programma-onderdeel `eigen paard': deelnemers konden hun eigen paard op diverse terreinen van top tot teen laten bekijken en bekritiseren. Een soort ANWB-keuring voor paarden, waarbij niet alleen tekortkomingen werden geconstateerd, maar ook waardevolle adviezen gegeven om de paarden optimaal te laten functioneren. Maanden voordat het Horse Event van start ging, was het onderdeel `eigen paard' al volgeboekt.

Het Horse Event is een educatief project van de Academy in Hooge Mierde, de NHB in Deurne en de HAS Den Bosch. Gezien de grote belangstelling en het succes zal het stellig niet bij deze eerste keer blijven.

Werelds bruidswerk in Nederland

Kleurrijk traditioneel en cultuurverwant bruidsbloemwerk, traditionele bruiloftsmuziek, zestien bruiden uit acht verschillende culturen - dat kregen de ruim 400 bezoekers van AOC de Groene Welle te zien en te horen tijdens de succesvolle `Proeve van Meesterschap' van Marlene Postma op zaterdag 22 juni. Zij kregen een goede indruk van Marokkaanse, Indische, Creoolse en Antilliaanse huwelijksrituelen en bruidsbloemwerken.

Eerst was er een bloemrijke show in de stijlvol versierde kantine van de Groene Welle. Daarna waren de bruiden én alle bruidsarrangementen te bewonderen in speciaal daarvoor met traditionele sculpturen en kleurrijke kleden ingerichte nissen. Ook konden de bezoekers genieten van een traditionele Hindoestaanse bruidskapel.

De Proeve van Meesterschap `Werelds bruidswerk in Nederland' wordt als een verrijking van de bloemsierkunst beschouwd door de symbolieken en gebruiken, maar ook door de technieken waarmee een cultureel gebruik wordt vertaald in bloemwerk. Zo draagt een bruid in Senegal drie kralenkettingen om kwade geesten te verdrijven. In de Nederlandse bloemwerkversie van Marlene Postma droeg zij drie snoeren witte roosjes.

De wereldse bruiden tijdens de Proeve van Meesterschap van Marlene Postma op AOC de Groene Welle

Foto: AOC de Groene Welle

Goede vakantie gewenst!

Met busladingen vol bezochten ze de Floriade: de medewerkers en leerlingen van aoc's en hogere agrarische scholen. Als personeelsuitje, excursie, educatief uitstapje. U begrijpt dat de redactie van uw vakblad natuurlijk niet kon achterblijven en eveneens, voltallig, een dagje Floriade `deed'. Vanaf bijgaande foto wensen we u een heel goede vakantie toe.

V.l.n.r. Gerrit Strijbis, Marijke van Kerkhoven, Jan Nijman, Marleen Verhoef, Pieter Boetzkes en Ton van den Born

Foto: Cees Koelewijn

Bijgewerkt maandag 26 augustus 2002

Aantal aanmeldingen in week 20	2001	2002
Has Den Bosch	108	310
Ichthus Hogeschool Delft (alle studierichtingen)	2211	1646
Larenstein	350	248
Stoas lerarenopleidingen	65	47
Van Hall Instituut	386	317
CAH Dronten	112	124

Aanmeldingen deeltijdopleidingen	2001	2002
Ichthus Hogeschool Delft deeltijdopleidingen	319	241
Ìchthus Hogeschool Delft duale opleidingen	66	56
Stoas lerarenopleidingen deeltijdopleidingen	42	17
Stoas lerarenopleidingen duale opleidingen	4	2
Van Hall Instituut duale opleidingen	4	1